Sosyal Medyada Hisse Tavsiyeleri: Piyasa Dolandırıcılığı ve İzinsiz Yatırım Danışmanlığı

Sosyal medya platformları ve anlık mesajlaşma uygulamalarındaki gruplar, son yıllarda bireysel yatırımcıların piyasa bilgisine ulaştığı başlıca kanallardan biri haline gelmiştir. Bu kanallarda paylaşılan "al" ya da "sat" yönlü yönlendirmeler, kimi zaman yalnızca kişisel bir görüş olarak kalırken kimi zaman ciddi cezai sorumluluk doğuran eylemlere dönüşebilmektedir. Bu çalışmada, sosyal medya üzerinden verilen hisse tavsiyelerinin 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) bakımından hangi hallerde izinsiz yatırım danışmanlığı veya piyasa dolandırıcılığı oluşturduğu ve bu süreçte zarar gören yatırımcının hukuki konumu ele alınmaktadır.

Yatırım Danışmanlığı İzne Tabi Bir Faaliyettir

SPKn'nin 37. maddesi, yatırım danışmanlığını yatırım hizmetleri arasında saymaktadır. Kanun'un 39. maddesi uyarınca yatırım hizmetleri, ancak Kurulca izin verilmiş yatırım kuruluşları tarafından ve izin kapsamında yürütülebilir. Bir başka ifadeyle, belirli bir sermaye piyasası aracının alım veya satımına yönelik yatırım tavsiyesi vermek, kural olarak SPK'dan alınmış izin gerektirir.

Bu noktada genel nitelikli yorum ile yatırım danışmanlığı arasındaki ayrım belirleyicidir. Ekonomik gelişmelere ilişkin genel değerlendirmeler, piyasa haberleri ve eğitim amaçlı içerikler, kural olarak yatırım danışmanlığı kapsamında değerlendirilmez. Buna karşılık belirli kişilere veya bir üyelik grubuna yönelik olarak, süreklilik arz edecek şekilde ve çoğu zaman bir menfaat karşılığında belirli payların alım ve satımına ilişkin yönlendirme yapılması, izne tabi yatırım danışmanlığı faaliyetine dönüşebilir. Ücretli "sinyal" grupları ve "VIP" kanallar bu açıdan özellikle risk taşır.

İzinsiz Sermaye Piyasası Faaliyeti Suçu

SPKn'nin 109. maddesinin ikinci fıkrası, izin almaksızın sermaye piyasası faaliyetinde bulunan kişileri iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırmaktadır. İzinsiz yatırım danışmanlığı da bu hüküm kapsamında değerlendirilir. Suçun oluşması için yatırımcının zarara uğramış olması gerekmez. İzinsiz faaliyetin icrası, suçun oluşması için yeterlidir.

Kurul, izinsiz faaliyetlere karşı yalnızca suç duyurusu yoluyla değil, idari tedbirlerle de müdahale edebilmektedir. SPKn'nin 99. maddesi, internet üzerinden yürütülen izinsiz faaliyetlerde içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi yönünde karar verilmesine imkân tanımaktadır. Kurulun bu yöndeki kararları, sosyal medya hesapları ve mesajlaşma kanalları bakımından da uygulanmaktadır.

Piyasa Dolandırıcılığı: Bilgi Bazlı ve İşlem Bazlı Türler

Sosyal medya üzerinden yapılan yönlendirmeler, izinsiz faaliyetin ötesinde piyasa dolandırıcılığı suçunu da oluşturabilir. SPKn'nin 107. maddesi bu suçu iki biçimde düzenlemektedir:

• İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığı (m. 107/1): Sermaye piyasası araçlarının fiyatları, arzı veya talebi hakkında yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım yapılması, emir verilmesi veya emir iptal edilmesi gibi eylemlerdir. Kanun bu eylemler için üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası öngörmektedir.
• Bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı (m. 107/2): Fiyatları, değerleri veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi verilmesi, söylenti çıkarılması, haber verilmesi, yorum yapılması ya da bunların yayılması ve bu yolla menfaat sağlanmasıdır. Bu suç için üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür.

SPK, 31 Temmuz 2023 tarihli basın duyurusunda, sosyal medyadaki üyelik bazlı gruplar ve sohbet odaları üzerinden hisse pazarlandığını tespit ettiğini kamuoyuyla paylaşmıştır. Duyuruda tarif edilen tipik yöntemde, grup yöneticileri grup üyelerine belirli bir payı alma yönünde tavsiyede bulunmakta ve bu tavsiyeyle eş zamanlı olarak kendilerinin veya ilişkili kişilerin elindeki payları yükselen fiyattan satmaktadır. Uluslararası literatürde "pompala ve boşalt" (pump and dump) olarak adlandırılan bu yöntemde, tavsiyeye uyan yatırımcılar fiyatın kısa sürede gerilemesiyle zarara uğramaktadır. Bu tür eylemler, olayın özelliklerine göre hem bilgi bazlı hem de işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı kapsamında değerlendirilebilir.

Piyasa Bozucu Eylemler ve İdari Yaptırımlar

Suç tanımına girmeyen ancak piyasanın güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozan ve makul bir ekonomik veya finansal gerekçeyle açıklanamayan eylemler, SPKn'nin 104. maddesi kapsamında piyasa bozucu eylem olarak nitelendirilir. Bu eylemlerin kapsamı Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği'nde (VI-104.1) ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Piyasa bozucu eylemlerin yaptırımı idari para cezası ve geçici işlem yasağı gibi idari tedbirlerdir. Dolayısıyla bir paylaşımın suç oluşturmaması, idari yaptırım riskinin bulunmadığı anlamına gelmez.

Gruplara Katılan Yatırımcının Hukuki Durumu

SPK'nın yukarıda anılan duyurusunda dikkat çekilen bir başka husus, bu tür gruplara dahil olarak organize işlemlere katılan yatırımcıların, grup yöneticilerinin işlediği suçlara iştirak kapsamında sorumlu tutulabileceğidir. Özellikle grup içinde belirli bir saatte ve fiyatta topluca işlem yapılması yönündeki çağrılara uyulması, yatırımcıyı mağdur konumundan çıkararak sorumluluk riskiyle karşı karşıya bırakabilir.

Öte yandan yönlendirme sonucu zarara uğrayan yatırımcının başvurabileceği hukuki yollar da mevcuttur:

• SPK'ya ihbar ve şikâyet: SPKn'nin 115. maddesine göre sermaye piyasası suçlarında soruşturma, Kurulun yazılı başvurusuna bağlıdır. Bu nedenle zarara uğrayan yatırımcıların başvurularını SPK'ya yöneltmesi büyük önem taşır.
• Tazminat talebi: Eylemi gerçekleştirenlere karşı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca haksız fiil sorumluluğuna dayalı olarak tazminat talep edilmesi mümkündür. Bu talepler, TBK m. 72'de öngörülen zamanaşımı sürelerine tabidir.
• Yatırımcı Tazmin Merkezi'nin sınırı: SPKn'nin 84. maddesi uyarınca Yatırımcı Tazmin Merkezi, piyasa fiyatlarındaki düşüşten veya yatırım tavsiyelerinden doğan zararları karşılamamaktadır. Bu nedenle sosyal medya yönlendirmesiyle uğranılan zararlar bakımından bu yol kural olarak işletilemez.

Yatırımcılar İçin Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

• Yatırım tavsiyesi veren kişi veya kuruluşun SPK'dan izinli olup olmadığını, SPK'nın internet sitesinde yayımlanan yetkili kuruluşlar listesinden kontrol edin.
• Kesin kazanç vaat eden, belirli bir saatte toplu işlem yapılmasını isteyen veya üyelik ücreti karşılığında "özel bilgi" sunduğunu iddia eden gruplara itibar etmeyin.
• Bir yönlendirme sonucu zarara uğradığınızı düşünüyorsanız, ilgili paylaşımların ekran görüntülerini, grup bağlantılarını, ödeme kayıtlarını ve işlem dökümlerinizi saklayın. Bu kayıtlar, sonradan silinebilecek içerikler bakımından tek delil niteliği taşıyabilir.

Sonuç

Sosyal medyada paylaşılan her piyasa yorumu hukuka aykırı değildir. Ancak belirli kişilere yönelik, süreklilik arz eden ve menfaat karşılığı yapılan yönlendirmeler izinsiz yatırım danışmanlığı suçunu oluşturabilir. Yanıltıcı bilgiyle birlikte kendi pozisyonlarından kazanç sağlanması ise piyasa dolandırıcılığı suçunu gündeme getirir. Bu gruplara katılan yatırımcılar, bir yandan zarara uğrama, diğer yandan da organize işlemlere katılmaları halinde sorumluluk riskiyle karşı karşıyadır. Yatırım kararlarının yetkili kuruluşlardan alınan hizmetlere ve kamuya açıklanmış güvenilir bilgilere dayandırılması, her iki riske karşı en etkili korunma yoludur.